یکی از بحث های بنیادین در خصوص حقوق بشر، جهانشمول و عام بودن حقوق بشر یا نسبی بودن آن است. دیدگاهی که از جهانشمول بودن این حقوق سخن می گوید، معتقد است حقوق مصرح در اسناد حقوق بشر و به ویژه حقوق بشر نسل اول که در اعلامیه جهانی حقوق بشر و برخی اسناد منطقه ای انعکاس یافته است، حقوقی عام و جهانشمول است. به عنوان مثال، حق کرامت انسانی، حق حیات و مواردی این چنین، حقوقی برای نوع بشر، فارغ از تعلق به آیین، سرزمین و... است. دیدگاه مقابل، با توجه به خاستگاه و فرهنگ و ایدئولوژی غالب در نزد نویسندگان اعلامیه جهانی حقوق بشر، جهانشمول بودن آن را قبول نداشته و به گونه ای نسبی و فرهنگی، مفاد آن اعلامیه و از جمله حقوق مورد اشاره را می پذیرد. به طور طبیعی، هر کدام از این دیدگاه ها در صحنه عمل و اجتماع آثار متفاوتی را بروز خواهد داد. در این مقاله، حق حیات به عنوان یکی از حقوق بنیادین بشر از منظر دو دیدگاه جهانشمولی و نسبی گرایی بررسی و در بیان رابطه افراط گرایی مذهبی با نسبی گرایی حقوق بشر، این فرضیه پیگیری شده است که افراط گرایی مذهبی و توسل به خشونت و آدمکشی به نام دین و به ویژه کشتن پیروان ادیان یا مذاهب دیگر با تمسک به دین، صرف نظر از اینکه در بسیاری از موارد، پایه و اساس دینی نداشته و انگیزه های پست یا بی ارزش مادی و کینه توزی های شخصی عامل محرک و انگیزه اصلی آن است، اگر بخواهد به برداشت و توجیه دینی نسبت داده شود، به گونه ای با نسبی گرایی در بحث حقوق بشر مرتبط می شود.

پاکستان به عنوان یکی از مهمترین کشورهای اسلامی، در سه دهه اخیر کانون فعالیت بسیاری از جریان های افراط گرا در منطقه جنوب آسیا تلقی شده است. تحولات مهم داخلی، منطقه ای و بین المللی از جمله اجرای برنامه اسلامی سازی ژنرال ضیاء الحق، انقلاب اسلامی ایران، جهاد اسلامی علیه شوروی و اشغال افغانستان و حمله امریکا به افغانستان در سال 2001، تاثیرات عمیقی بر رشد افراط گرایی در پاکستان داشته است. در سال 2010 سیلی سهمگین، پاکستان را درنوردید که حدود بیست درصد از کل مساحت این کشور را زیر آب برده و این کشور نابسامان از نظر اقتصادی، سیاسی و اجتماعی را با چالش ها و معضلات جدید و بغرنج تری روبرو ساخت. این مقاله در پی آن است تا بازتاب ها و تاثیرات بحران سیل ویرانگر 2010 پاکستان را بر افراط گرایی در این کشور مورد بررسی قرار دهد. در این ارتباط ابتدا به بررسی مفهوم افراط گرایی پرداخته و ویژگی های این پدیده را مورد بحث قرار خواهیم داد. سپس به طبقه بندی مهمترین گروه های افراطی پاکستان پرداخته و در نهایت نیز با بررسی پیامدهای اقتصادی و سیاسی سیل پاکستان به این نکته خواهیم پرداخت که این بحران، علاوه بر اینکه عزم و همگرایی گروه های اسلامی این کشور را برای کمک به مردم مناطق سیل زده بیشتر کرده است؛ به دلیل موج نارضایتی عمومی و نابسامانی که آن را به دولت نسبت می دادند، باعث رشد افراطی گرایی در بخش های مختلف جامعه پاکستان نیز شده است.

اعتدال و افراط از موضوع های اساسی جنبش های اسلامی معاصر هستند، به بیان ساده، جنبش های اسلامی معاصر، اغلب به اعتدال یا افراط گرایش داشته اند یا در حال نوسان میان این دو طیف بوده اند. یکی از بزرگ ترین جنبش های اسلامی معاصر، اخوان المسلمین مصر است، به نظرمی رسد، این جنبش نیز از زمان تاسیس در سال 1928 تاکنون، میان اعتدال و افراط در نوسان بوده است، بر این اساس، پرسش اصلی این پژوهش، بررسی دلایل گرایش جنبش اخوان المسلمین مصر به اعتدال و افراط است. چارچوب نظری این مقاله، برآمده از نظریه «اقدام جمعی» حمید احمدی (متغیرهای خشونت زا و متغیرهای کنترل کننده) بوده است، فرضیه مقاله نیز، این است که برخی عوامل، مانند «تاثیر رهبران در هدایت جنبش های اسلامی به افراط و اعتدال، زمینه های تاریخی درگیری های مذهبی، سکولاریسم و فشار و سرکوب»، به عنوان علل تسهیل کننده در گرایش به افراط گرایی این جنبش، موثر بوده اند و مواردی نظیر اصلاحات اقتصادی، مشارکت سیاسی، فعالیت علنی جنبش و انسجام قومی و مذهبی، ازجمله عواملی هستند که موجب کنترل افراط گرایی و گرایش به اعتدال این جنبش شده اند، روش مقاله نیز، توصیفی- تحلیل است.

سلفیه به صورت یک جریان فکری ـ مذهبی به شیوه ای انتقادی در بین جامعه اهل سنت ظاهر شد، به تدریج رنگ سیاسی به خود گرفت، و در نهایت به یک جریان فکری سیاسی تبدیل گردید. با وجود این، پس از مدتی منازعات فکری و عقیدتی موجب اختلاف میان رهبران و طرفداران این جریان گردید. دسته ای از آن ها به نام «جامیه» در کنار حکومت قرار گرفتند و اطاعت از سلطان را لازم دانستند. دسته دوم «سروریه» نام گرفتند که با تشکیک در تقلیدگرایی و با فردی سازی فتوا زمینه خروج بر سلطان را فراهم کردند. دسته سوم به نام «قطبیه» نسخه بیگانه را برای کشورهای اسلامی نفی کردند و شعار جهادگرایی و حق مجازات سلطانی که رفتار اسلامی نداشته باشد را تبلیغ کردند. و درنهایت، دسته چهارم تشکیک در تقلیدگرایی سروریه و جهادگرایی قطبیه را درهم آمیختند و به نام «القاعده» مبارزه جهانی و افراط گرایی را عملیاتی نمودند. در مقاله حاضر با گزارشی از این جریان های سلفی، چگونگی تحول پدید آمده در جریان سلفیه، از انتقاد تا افراط گرایی، توضیح داده می شود. از دیدگاه حاکم بر مقاله، مهم ترین عامل این تحول، شرایط سیاسی ـ اجتماعی حاکم بر کشورهای اسلامی و فرایندهای حاکم بر مناسبات این کشورها در نظم جدید جهانی است.

افراط گرایی یکی از پدیده های رو به رشد، سرنوشت ساز و تعیین کننده عصر حاضر است. این پدیده به گونه ای روزافزون بر تحولات ملی و منطقه ای و جهانی اثر گذاشته و تفسیر و تحلیل رویدادهای سیاسی، امنیتی، اجتماعی و اقتصادی امروز بدون توجه به این پدیده و در نظر گرفتن ابعاد مختلف آن به ناچار ناقص و نارسا است. افراط گرایی فرقه ای در کشور پاکستان در اواخر دهه 1970م ظاهر شده، در دهه 1980م افزایش پیدا کرده و در دهه 1990 استمرار یافته است. درک علل پیدایش و گسترش افراط گرایی فرقه ای در پاکستان در تعیین راه حل های مهار آن اهمیتی بسیار دارد. در حالی که بسیاری از پژوهش های صورت گرفته به مطالعه جنبه های متنی - گفتمانی، عوامل فروملی یا ملی تاثیرگذار تمرکز دارند، این مقاله با ترکیب دو سطح تحلیل ملی و منطقه ای، به بررسی تاثیر تحولات مهم این دو سطح، در فاصله سال های 1979-2001م، در افراط گرایی فرقه ای در این کشور پرداخته است. پس از ارائه تعریفی از افراط گرایی فرقه ای، معرفی فرقه های مذهبی پاکستان و رویکردهای موجود به مطالعه آن، این مقاله به بررسی تاثیر برنامه اسلامی سازی در پاکستان، نهضت جهادی افغانستان در دهه 1980م و جهاد کشمیر و به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان در دهه 1990م در افراط گرایی فرقه ای در پاکستان پرداخته است. ادعای مقاله این است که افراط گرایی فرقه ای در پاکستان، بیش از آن که در اثر عوامل داخلی باشد، حاصل تحولات منطقه ای است که بیرون از خاک پاکستان رخ داده و نحوه رویارویی دولت ملی پاکستان با آنها است.

یکی از دغدغه های علمای اسلام و امت اسلامی مبارزه با افراط گرایی در میان مسلمانان است. تاکنون راهکارهایی مانند مقابلهٔ نظامی، برگزاری همایش های تقریبی و. . . مطرح شده است که در عین مؤثربودن، پایداری نداشته است. نظریه تعدد اجتهاد راهکار متفاوتی است که می تواند در مقابله با جریان های افراطی و تفریطی مؤثر افتد. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی اثبات می کند که تعدد اجتهاد سبب آگاهی مذاهب از اصول و مبانی یکدیگر، و ایجاد همگرایی فکری و سیاسی بین مذاهب می شود و در پی آن به زدودن تعصبات مذهبی می انجامد و از این طریق راه نفوذ دشمنان را می بندد و به حفظ جان و مال مسلمانان کمک می کند. در نهایت، تعدد اجتهاد با ایجاد زمینهٔ پذیرش رهبری واحد در جهان اسلام، به نحو مؤثری در مبارزه با افراط گرایی تأثیرگذار خواهد بود. چکیده عربی دراسة أثر تعدد الإجتهاد فی محاربة التطرف المستخلص من جملة هموم علماء الإسلام والأمة الإسلامیة هی محاربة التطرف بین المسلمین. حتی الآن، تم اقتراح إستراتیجیات مثل المواجهة العسکریة وعقد المؤتمرات التقریبیة وما إلی ذلک، والتی علی الرغم من نتائجها الإیجابیة إلا أنها لم تکن مستدامة. نظریة تعدد الإجتهاد بإمکانها أن تکون حلا مختلفا ومؤثرا فی مواجهة التیارات المتطرفة والمفرطة. یثبت البحث الحالی بمنهج التوصیفی والتحلیلی أن تعدد الإجتهاد یسبب الوعی عند المذاهب بمبادئ ومبانی بعضها البعض، ویحدث تقارب فکری وسیاسی بین المذاهب، وبعد ذلک یؤدی إلی إزالة التعصبات المذهبیة، وبهذه الطریقة یغلق طریق تسرب الأعداء ویعین علی حفظ أرواح المسلمین وثرواتهم. وأخیرًا، سیکون تعدد الإجتهاد مؤثراً فی محاربة التطرف من خلال إحداث أساس لقبول قیادة واحدة فی العالم الإسلامی. الکلمات الرئیسیة التطرف المذهبی، التقارب الفکری، التقارب السیاسی

در این مقاله تلاش شده تا تصویری از افراط گرایی در ایالت سین کیانگ چین، زمینه ها و عوامل تشدید کننده آن ارائه شود. علاوه بر این نحوه برخورد و تعامل دولت مرکزی چین با ساکنان این ایالت نیز مطمح نظر قرار خواهد گرفت. اختلافات دینی و نژادی ساکنان سین کیانگ یعنی اویغورها با ساکنان اصلی کشور چین یعنی قوم هان، در کنار تاثیر پذیری از گروه های تندرو و اسلام گرایان در منطقه آسیای مرکزی از جمله عوامل بروز افراط گرایی در سین کیانگ می باشد. این سرزمین مستعد عدم ثبات و برخورد فزاینده بین چینی های هان نژاد و اویغورهای بومی است، یکی برای استیلا و دیگری برای خودمختاری یا استقلال از اکثریت چینی ها. این مقاله با تمرکز بر تاثیرات جریان های تندرو در آسیای مرکزی بر تمایلات افراط گرایانه و جدایی خواهانه در استان سین کیانگ، در پی یافتن پاسخ به این پرسش است که: دولت مرکزی چین برای مهار افراط گرایی در استان سین کیانگ چه راهبرد هایی را در پیش گرفته است؟ در پاسخ باید گفت که دولت چین برای مهار این پدیده، یک استراتژی ترکیبی اتخاذ نموده است. در بخش اقتصادی، استراتژی توسعه بخشی در مناطق غربی چین دنبال شده؛ در بخش امنیتی سیاست سرکوب و در بخش فرهنگی_اجتماعی سیاست کنترل مذهبی و سیاست تغییر جمعیت از مهم ترین اقدامات دولت چین در بعد داخلی می باشد. در بعد خارجی نیز تقویت روابط اقتصادی با همسایگان سین کیانگ، سرمایه گذاری در بخش های انرژی این منطقه و طرح راه اندازی جاده ابریشم در قالب استراتژی اقتصادی؛ استفاده از ظرفیت های سازمان همکاری شانگهای و تلاش برای ایجاد ثبات در کشورهای همسایه سین کیانگ در قالب استراتژی سیاسی_امنیتی دنبال شده است. روش تحقیق در این مقاله با توجه به ماهیت آن، توصیفی_تحلیلی بوده و دامنه آن نیز آسیای شرقی و مرکزی را در بر خواهد گرفت.

برای داشتن درکی درست از افراط گرائی می توان سیره امیرالمومنین (ع) را به عنوان شاخص عدالت محوری مورد بررسی قرار داد. در پایان دوره خلیفه سوم، بسیاری از مسلمانان بر علیه او قیام کردند و فضای تند سیاسی، عده ای را به افراط گرایی سوق داد و با استقرار دولت علوی افراط گرایی از دو سو، این دولت را در محاصره خود گرفت، عده ای از جبهه مخالفان همانند خوارج به معارضه برخاستند و برخی دیگر از جبهه دوستان از سر عشق و علاقه به تند روی پرداختند. این دوستان که شاخص عدالت را کنار گذاشتند، می خواستند با تحمیل رای و اعمال فشار برای بیعت گرفتن، به زندان افکندن متهمان ، برخورد خشن با همه مخالفان ، حذف عناصر عاقل و اقدامات تند علیه دشمنان، دولت علوی را «تحکیم» کرده و نظام را «تثبیت» کنند و در این بین امیرالمومنین (ع) به شدت در برابر این گروه افراطی و خواسته های آنان مقاومت می کرد.